Rozdział 3 · Gradacja papierowa i multigrade
Gradacja: od miękkiego do twardego
Papier fotograficzny był dostępny w różnych stopniach twardości: stopień 0 oddawał z niezwykłą delikatnością wszystkie odcienie szarości, natomiast stopień 5 pozwalał uzyskać niemal wyłącznie czerń i biel. Kto chciał uratować słaby negatyw, sięgał po papier twardy; a kto musiał okiełznać negatyw o wysokim kontraście, sięgał po papier miękki. Później pojawił się papier multigrade, którego gradację można było płynnie regulować za pomocą filtrów na powiększalniku — a wraz z nim technika split-grade-printing, łącząca miękkie i twarde naświetlenie w jednym odbitku.
Jej cyfrowym odpowiednikiem jest krzywa gradacji — nieprzypadkowo nosi tę samą nazwę. Oś x to wartość tonowa na wejściu, a oś y — na wyjściu. Stroma krzywa oznacza papier twardy, a płaska – miękki. W aplikacji Mobile Darkroom pracujesz z pięcioma stałymi punktami na połączonej krzywej tonów, a histogram służy jako punkt orientacyjny.
Zdjęcie do ćwiczenia pochodzi z kanionu Kings River: pokryta plamami śniegu kotlina pod piętrzącymi się chmurami burzowymi — motyw, którego siła oddziaływania zależy od gradacji.
Krok 1: Przeczytaj wzór
Otwórz narzędzie Krzywa i wybierz opcję Jasność. Pięć punktów leży na przekątnej: każda wartość tonowa opuszcza obraz dokładnie taka, jaka była na początku. Skan nie jest nudnym materiałem wyjściowym — histogram pokazuje wartości tonalne od 7 do 90%, a burzowe chmury już teraz niosą w sobie dramatyzm. Właśnie dlatego nadaje się on jako poligon doświadczalny: gradacja decyduje o tym, czy ten dramatyzm zostanie stłumiony do aksamitnej miękkości, czy też wyostrzony do ostrości noża.
Krok 2: Płynna gradacja
Najpierw „charakter” wykonany z miękkiego papieru — w przypadku tego motywu to celowo zły wybór, ale warto raz zobaczyć oba krańce skali. Podnieś punkt czerni i zmniejsz jasność świateł:
| Kropka | z → do |
|---|---|
| Czarny punkt | 0 % → 5 % |
| ćwierćton | 25 % → 29 % |
| trzy czwarte tonu | 75 % → 71 % |
| Punkt biały | 100 % → 95 % |
Krzywa staje się bardziej płaska niż przekątna: nie ma prawdziwej czerni, nie ma czystej bieli, wszystko się zbliża. Tak wygląda gradacja 0 — aksamitna, szara, łagodna. Portrety i mgliste pejzaże to doceniają; burzowe chmury – nie.
Krok 3: Ostre przejście
Najpierw zresetuj krzywą, aby jej punkty końcowe znów znajdowały się w pozycjach 0 → 0 i 100 → 100. Teraz następuje sytuacja odwrotna: krzywa S, cyfrowy papier twardy:
| Kropka | z → do |
|---|---|
| ćwierćton | 25 % → 17 % |
| trzy czwarte tonu | 75 % → 83 % |
W tym celu w narzędziu Światło należy ustawić jeszcze Czarny −15, aby najgłębsze cienie były naprawdę wyraźne. Różnica jasności między tymi dwoma ruchomymi punktami tworzy kontrast: biel chmur rozjaśnia się, ściana skalna nabiera wyrazistości, a niebo za wieżami cumulusów staje się niemal czarne — to właśnie ta dramaturgia była zamysłem tej kompozycji.
Przed i po
Przed
Po
W odróżnieniu od suwaka kontrastu krzywa działa dokładnie tam, gdzie ją przesuwasz: to ty decydujesz, które wartości tonalne zostaną rozciągnięte, a które pozostaną bez zmian. A ponieważ krzywa jest dostępna również w każdej masce, możliwe jest nawet drukowanie z podziałem na poziomy (Split-Grade-Printing): ostra krzywa na niebie, łagodna na pierwszym planie.