Het grijsverloopfilter: De lucht redden alsof hij voor de lens hangt

Landschapsfotografie heeft een ingebouwd probleem: de lucht is bijna altijd een paar diafragma’s lichter dan het land eronder. Film kon beide niet tegelijk vastleggen — dus schoof men een ‘grijsverloopfilter’ voor de lens: boven neutraal grijs glas, onder helder, met daartussen een zachte overgang. De lucht werd tijdens het fotograferen gedimd, het land bleef ongewijzigd. Wie geen filter bij zich had, deed hetzelfde later op de vergroter en belichtte de lucht nog eens extra — zie hoofdstuk 2.

In Mobile Darkroom zit dit effect in het filtermagazijn: de ‘grijsverloopfilter’ in Grijs gedraagt zich net als zijn fysieke tegenhanger en hangt, net geplaatst, met de gefilterde helft naar boven. De oefenfoto is het uitzicht vanaf Signal Mountain over Jackson Lake naar de Teton-bergketen — het bos en het meer beneden kloppen, de lucht erboven is op de scan bijna wit.

1Stap 1: Het hoogteverschil herkennen

Kijk naar de helderheidsverdeling: de onderste helft van de foto — bos, meer, berghellingen — ligt mooi in de midden- en dieptegebieden. De bovenste helft loopt naar boven toe uit in het niets. Juist dit verloop van onder naar boven is geschikt voor een verloopfilter, niet voor een algemene schuifregelaar.

2Stap 2: Het grijsverloop invoegen

Tik in het lagenpaneel op de +, kies ‘Filter’, vervolgens ‘grijsverloopfilter’ en de kleur ‘Grijs’. De ‘Rand’ blijft op ‘Zacht’. De positie, hoek en het verloopgebied stel je direct in de afbeelding in: sleep de verlooprand zo dat deze over het bergsilhouet ligt en de overgang zacht over de toppen loopt — hier met een overgangsgebied van 40 %. De Sterkte staat op 75 %.

De lucht wordt meteen wat donkerder en de wolkenflarden worden zichtbaar, terwijl het meer en het bos precies blijven zoals ze waren — het filtereffect houdt op bij de overgang, net als bij het glas voor de lens. Meerdere filters kun je trouwens als omkeerbare lagen stapelen, net als echte inlegfilters.

3Stap 3: De laatste afwerking

Tot slot kies je de ‘Basis’ en geef je het totaalbeeld wat stevigheid: Contrast +15 en Zwart −15 in het gereedschap ‘Licht’, plus Structuur +18 in de details voor de rots- en bostexturen. Kleine waarden — het filter heeft het belangrijkste werk al gedaan.

Voor en na

Voor

Na

Het verschil met het masker uit hoofdstuk 2: de ‘grijsverloopfilter’ is een optisch effect met een vaste ‘karakter’ – snel in te stellen, in grijs altijd neutraal. Als je de lucht een kleur wilt geven, kies je in plaats van grijs bijvoorbeeld blauw of tabak. Het masker is de werkbank — elke schuifregelaar, elke curve, elke vorm. Samen dekken ze bijna elke lucht af.